Hoe weet je eigenlijk of jouw accountant écht onafhankelijk is?
“Ongeveer 70% van de ondernemers twijfelt wel eens over de onafhankelijkheid van hun accountant,” zo blijkt uit een recent onderzoek van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA, 2024). Dat is best opmerkelijk, want juist bij financiële zaken is onafhankelijkheid cruciaal. Maar hoe herken je die onafhankelijkheid nu concreet? En waarom is het eigenlijk zo belangrijk om daar alert op te zijn?
In een wereld waarin financiële integriteit en transparantie steeds zwaarder wegen, kan het vertrouwen in je accountant het verschil maken tussen succes en risico. Met dit artikel neem ik je mee in de wereld van onafhankelijkheid bij accountants. Wat betekent het precies, waar let je op, en welke signalen kunnen duiden op belangenverstrengeling? Ik baseer me op actuele inzichten van experts en de geldende regelgeving, zodat jij na het lezen met vertrouwen kunt beoordelen of jouw accountant onafhankelijk werkt. Bovendien licht ik toe welke toekomstige wetsvoorstellen de regels rondom onafhankelijkheid mogelijk verder aanscherpen, zodat je ook in de toekomst scherp blijft.
Dus of je nu ondernemer bent, particulier of gewoon nieuwsgierig: na dit artikel weet je beter waar je op moet letten en wat je kunt doen als je twijfels hebt. Zo voorkom je verrassingen en bouw je aan een betrouwbare samenwerking die je financiële gezondheid ondersteunt.
Wat betekent onafhankelijkheid voor een accountant?
Onafhankelijkheid is niet zomaar een modewoord binnen de accountancy. Het is een fundamenteel principe dat ervoor zorgt dat een accountant zijn of haar werk zonder invloeden van buitenaf kan doen. Denk aan een scheidsrechter in een sportwedstrijd: die moet onpartijdig zijn om het spel eerlijk te laten verlopen. Zo moet ook een accountant vrij zijn van belangen die de objectiviteit kunnen aantasten.
De NBA omschrijft onafhankelijkheid als “de vrijheid van de accountant om oordelen te vormen die niet beïnvloed zijn door persoonlijke belangen of relaties” (NBA, 2023). Dit betekent onder meer dat een accountant geen financiële belangen mag hebben in de onderneming die hij controleert, noch dat hij betrokken mag zijn bij het management of andere rollen die de objectiviteit in gevaar brengen.
Stel je voor: een accountant die ook adviseur is voor de belastingstrategie van een klant en tegelijkertijd de jaarrekening controleert. Dit kan leiden tot een belangenconflict, waarbij het moeilijk wordt om kritisch te blijven. Daarom bestaan er strikte richtlijnen en gedragsregels om dit te voorkomen. Het is dus niet alleen een kwestie van vertrouwen, maar ook van regelgeving die de onafhankelijkheid bewaakt.
Hoe herken je onafhankelijkheid in de praktijk?
Het herkennen van onafhankelijkheid is soms lastig, omdat het gaat om onzichtbare belangen en subtiele invloeden. Toch zijn er duidelijke signalen die je kunt checken:
- Inschrijving en keurmerken: Een betrouwbare accountant staat ingeschreven bij de NBA en is vaak aangesloten bij een erkende controleorganisatie. Deze organisaties toetsen regelmatig of de accountant voldoet aan de eisen voor onafhankelijkheid (NBA, 2024).
- Geen belangenverstrengeling: Vraag of de accountant andere rollen of financiële belangen heeft bij jouw onderneming. Transparantie hierover is een goed teken.
- Heldere communicatie: Een onafhankelijke accountant bespreekt eventuele risico’s en mogelijke conflicten open en eerlijk. Als er iets is wat de onafhankelijkheid kan bedreigen, hoor je dat van hem of haar.
- Wisseling van accountants: Bij langdurige samenwerking is het verstandig om eens in de paar jaar een andere accountant in te schakelen, zodat de kritische blik vers blijft (Ernst & Young, 2023).
Een praktijkvoorbeeld: een middelgroot bedrijf ontdekte bij een wissel van accountant dat er in de afgelopen jaren niet kritisch was gekeken naar bepaalde boekingen. De nieuwe accountant stelde vragen die de oude accountants niet durfden stellen, omdat ze teveel betrokken waren geraakt bij het bedrijf. Dit illustreert hoe onafhankelijkheid ook draait om durven en kunnen kritiseren.
Waarom gaat het vaak mis? Veelvoorkomende valkuilen
Ondanks de regels en het belang, ontstaan er toch regelmatig problemen rondom onafhankelijkheid. Dit komt vaak door onbewuste belangen of druk vanuit klanten. Uit een studie van de Universiteit van Tilburg (2022) blijkt dat vooral kleine accountantskantoren kwetsbaar zijn voor belangenverstrengeling, omdat zij vaker intensief samenwerken met dezelfde klanten.
Daarnaast speelt de menselijke factor: accountants zijn mensen die sociale relaties opbouwen met hun klanten. Die warme banden kunnen het lastig maken om kritisch te blijven. Een andere valkuil is de financiële afhankelijkheid van een grote klant, waardoor de accountant minder geneigd is om streng te zijn.
Wat kun je hieraan doen? Ten eerste is het belangrijk om alert te zijn op signalen zoals terughoudendheid in rapportages of het vermijden van lastige vragen. Ten tweede: stel altijd vragen over de rol en eventuele nevenactiviteiten van je accountant. En ten slotte: vraag naar de compliance met de regels voor onafhankelijkheid en of er een interne toetsing plaatsvindt.
Zoals professor Janneke van den Berg van de Vrije Universiteit Amsterdam aangeeft: “Onafhankelijkheid is geen statische eigenschap, maar een voortdurende opdracht. Accountants en klanten moeten samen zorgen dat de professionele afstand behouden blijft” (Van den Berg, 2023).
Toekomstige wetsvoorstellen: wat verandert er voor onafhankelijkheid?
De regelgeving rondom accountants staat niet stil. Naar aanleiding van recente schandalen en maatschappelijke druk werkt de Nederlandse overheid aan aanscherping van de onafhankelijkheidsregels. In de consultaties rond het nieuwe accountantsstelsel (Ministerie van Financiën, 2025) wordt onder andere gekeken naar:
- Strengere rotatieverplichtingen: Accountants moeten vaker wisselen van klant om gewenning en belangenverstrengeling tegen te gaan.
- Meer transparantie: Klanten moeten inzicht krijgen in alle nevenactiviteiten van hun accountant.
- Verhoogde sancties: Bij het overtreden van onafhankelijkheidsregels komen strengere boetes en maatregelen.
Deze veranderingen zijn bedoeld om het vertrouwen in de accountancy te herstellen en te waarborgen dat financiële rapportages betrouwbaar blijven. Voor jou als ondernemer betekent dit dat je straks nog beter geïnformeerd wordt over de onafhankelijkheid van je accountant en dat je minder risico loopt op verborgen belangen.
Met deze nieuwe regels op komst is het des te belangrijker om nu al bewust te zijn van wat onafhankelijkheid inhoudt en hoe je die kunt herkennen.
Sta jij stil bij de onafhankelijkheid van jouw accountant?
Onafhankelijkheid is een hoeksteen van betrouwbare financiële dienstverlening, maar het blijft een complex en soms ongrijpbaar begrip. Het vraagt alertheid, communicatie en soms ook lef om kritisch te durven zijn. Of jouw accountant nu een grote speler is of een klein kantoor, de vragen die je jezelf stelt kunnen het verschil maken in de kwaliteit van je financiële inzichten.
Ben jij benieuwd hoe jouw accountant zijn onafhankelijkheid waarborgt? Heb je al eens met hem of haar gesproken over mogelijke belangenconflicten? Of zou het tijd zijn om eens een frisse blik van buiten te halen? Het blijft de moeite waard om daar bewust en proactief mee om te gaan.
Want uiteindelijk is een onafhankelijke accountant niet alleen een professional – het is een partner die jouw financiële vertrouwen versterkt.