“Audit” klinkt voor veel ondernemers als iets dat alleen gebeurt bij multinationals met een koffiemachine per verdieping. In de praktijk komt een audit (of accountantscontrole) ook gewoon voor bij organisaties die helemaal niet “gigantisch” zijn—zeker als er externe partijen meespelen, zoals financiers, aandeelhouders of subsidies.
Maar wat ís een audit nou precies? En belangrijker: wat verklaart de accountant dan eigenlijk—en wat niet?
In dit artikel krijg je een heldere uitleg van:
- wat een audit is
- hoe het proces doorgaans verloopt
- het verschil met samenstellen
- wanneer je een audit tegenkomt (of nodig hebt)
- hoe je je voorbereidt zonder wekenlang in paniek te leven
Wil je eerst het totaalplaatje rondom accountantswerk? Start dan bij de accountant gids.
Wat is een audit (accountantscontrole) in normale taal?
Een audit is een onafhankelijke controle waarbij een accountant onderzoekt of de jaarrekening (of andere financiële informatie) een betrouwbaar beeld geeft.
Dat betekent niet:
- dat elke transactie één voor één wordt gecontroleerd (dat zou nooit afkomen)
- dat er “geen enkel foutje” kan bestaan
Het betekent wél:
- dat de accountant voldoende en geschikte controle-informatie verzamelt
- dat er wordt gekeken naar risico’s, processen, steekproeven en onderbouwing
- dat er uiteindelijk een oordeel wordt gegeven via een verklaring
Die verklaring heet (meestal) de controleverklaring accountant.
Audit vs samenstellen: dit is het verschil (en waarom het belangrijk is)
Hier gaat het vaak mis in gesprekken. “De accountant maakt toch gewoon de jaarrekening?” Soms, maar niet altijd op dezelfde manier.
Samenstellen (compilatie)
Bij samenstellen helpt de accountant om de jaarrekening op te stellen op basis van jouw administratie. Er wordt gekeken of het logisch en consistent is, maar er is géén controle-oordeel zoals bij een audit.
Daar hoort vaak een samenstellingsverklaring accountant bij.
Audit (controle)
Bij een audit geeft de accountant een controle-oordeel: in hoeverre de jaarrekening een betrouwbaar beeld geeft. Dat vraagt om controlewerkzaamheden, risicoanalyse, steekproeven en onderbouwing.
Kort:
- Samenstellen: helpen opstellen + beperkte zekerheid/geen controle-oordeel
- Audit: onderzoeken + controle-oordeel (meer zekerheid)
Als je je jaarrekeningbasis wil opfrissen: jaarrekening accountant.
Wanneer kom je een audit tegen?
Een audit is niet “standaard voor iedereen”, maar je ziet ‘m vaak in dit soort situaties:
1) Externe eisen
- bank/financier wil meer zekerheid
- investeerders/aandeelhouders vragen om gecontroleerde cijfers
- subsidievoorwaarden vereisen controle
2) Groei en complexiteit
- meer omzetstromen, projecten, voorraad
- meerdere entiteiten/structuren
- grotere organisatie met meer risico’s
3) Governance en vertrouwen
Soms is het niet wettelijk verplicht, maar wél strategisch: je wilt vertrouwen richting stakeholders, of je wilt intern zekerheid dat processen kloppen.
Voor de MKB-context (waar dit soms ineens relevant wordt): MKB accountant.
Hoe verloopt een audit meestal?
Elke audit is anders, maar de logica is vaak verrassend consistent. Denk aan vijf blokken:
1) Kennismaking en risico-inschatting
De accountant wil snappen:
- hoe je geld verdient (businessmodel)
- waar fouten of fraude kúnnen ontstaan
- welke posten in de jaarrekening het meest risicovol zijn
2) Planning en materialiteit
Er wordt bepaald wat “materieel” is: wanneer een fout groot genoeg is om de jaarrekening te beïnvloeden. Dit stuurt de diepgang van de audit.
Dit klinkt technisch, maar het is eigenlijk gewoon: waar moet je echt scherp op zijn, en waar niet?
3) Interne beheersing en processen
De audit gaat niet alleen over cijfers, maar ook over hoe die cijfers ontstaan:
- wie keurt facturen goed?
- wie kan betalingen doen?
- hoe wordt voorraad geteld?
- hoe worden omzet en projecten vastgelegd?
Sterke processen = vaak efficiëntere controle.
4) Detailcontroles en steekproeven
Hier gebeurt het bekende “bewijs verzamelen”:
- steekproeven op facturen
- aansluiting bank/crediteuren/debiteuren
- onderbouwing van grote schattingen (bijv. voorzieningen)
5) Afronding en verklaring
Als de accountant voldoende zekerheid heeft, volgt de verklaring. Welke soorten verklaringen er zijn (en wat ze betekenen) lees je in controleverklaring accountant.
Wat moet je als ondernemer voorbereiden?
Een audit wordt pijnlijk als alles “in hoofden” zit of verspreid over mailtjes. Hij wordt prima te doen als je administratie en dossier logisch zijn.
Een praktische audit-checklist
- definitieve concept-jaarrekening + toelichtingen
- grootboek en subadministraties (debiteuren/crediteuren/voorraad)
- contracten met grote impact (huur, leningen, grote klanten)
- onderbouwing van schattingen (voorzieningen, waarderingen)
- overzicht van investeringen en afschrijvingen
- notulen/besluiten (als relevant)
- toegang tot systemen of exports (afhankelijk van aanpak)
Als je samenwerking digitaal wil stroomlijnen (en je dossier sneller “audit-proof” wil krijgen): accountant software.
Veelgemaakte misverstanden over audits
“Een audit betekent dat alles 100% foutloos is.”
Nee. Een audit geeft redelijke mate van zekerheid, geen absolute garantie.
“De accountant vindt wel wat er ontbreekt.”
Niet op magische wijze. Als informatie ontbreekt, kost dat tijd, vragen en vaak extra rondes.
“Audit is alleen voor grote bedrijven.”
Niet per se. Vaak is de trigger niet grootte, maar externe behoefte aan zekerheid.
FAQ
Is een audit hetzelfde als een controleverklaring?
Een audit is het proces van controleren; de controleverklaring is het resultaat (het oordeel). Lees meer in controleverklaring accountant.
Wat is het verschil tussen audit en samenstellen?
Samenstellen helpt bij het opstellen van de jaarrekening, audit onderzoekt en geeft een controle-oordeel. Meer hierover in samenstellingsverklaring accountant.
Hoe maak ik een audit minder zwaar?
Zorg dat je dossier en workflow het hele jaar “bij” blijven. Dat maakt de afronding sneller en rustiger. Begin praktisch met accountant software.
Verder lezen
- Overzicht en basis: accountant gids
- Jaarrekening fundamentals: jaarrekening accountant
- Verklaringen uitgelegd: controleverklaring accountant en samenstellingsverklaring accountant
- Context voor groei: MKB accountant